Du học Anh hay Mỹ 2026: bảng đối chiếu bằng số, không bằng cảm giác

Ở bậc cử nhân hai bên gần bằng nhau. Trọn khoá tại Anh khoảng 127.638 tới 147.918 bảng tức 4,45 tới 5,16 tỷ đồng cho ba năm học cộng bốn năm sinh hoạt, chưa gồm học phí năm dự bị. Tại Mỹ, Đại học Iowa công bố tổng 53.042 đô la một năm cho khối xã hội nhân văn, bốn năm là 212.168 đô la tức khoảng 5,58 tỷ đồng. Ở bậc thạc sĩ thì Anh rẻ hơn rõ rệt vì chương trình chỉ một năm trong khi Mỹ phổ biến một năm rưỡi tới hai năm.

Vì bằng tốt nghiệp trung học phổ thông Việt Nam không cho vào thẳng năm nhất đại học Anh. Hệ phổ thông Việt Nam mười hai năm còn hệ Anh mười ba năm, nên học sinh Việt phải học thêm một năm dự bị gọi là Foundation, hoặc học A-level hay IB rồi mới vào thẳng. Cộng một năm dự bị với ba năm cử nhân là bốn năm, đúng bằng thời lượng chương trình cử nhân tại Mỹ. Đây là lý do lợi thế ba năm của Anh gần như biến mất với hồ sơ Việt Nam ở bậc đại học.

Khác rất lớn. Ở Anh, sinh viên bậc đại học trở lên được làm 20 giờ mỗi tuần trong kỳ học và làm ở bất kỳ đâu, ngoài kỳ học thì toàn thời gian. Ở Mỹ, sinh viên F-1 chỉ được làm trong khuôn viên trường với tối đa 20 giờ mỗi tuần, và trong năm học đầu tiên không được làm ngoài trường dưới bất kỳ hình thức nào. Muốn làm bên ngoài phải xin CPT tức thực tập gắn với chương trình học, hoặc OPT, đều là thủ tục riêng có điều kiện và giới hạn thời gian.

Được, bằng visa F-2 dành cho vợ hoặc chồng và con chưa kết hôn dưới 21 tuổi, khác với Anh đã cấm từ tháng 01/2024 với bậc cử nhân và thạc sĩ giảng dạy. Nhưng cần đọc kỹ vế sau: người giữ visa F-2 tuyệt đối không được đi làm tại Mỹ, không có ngoại lệ, kể cả làm từ xa cho công ty nước ngoài. Vợ hoặc chồng F-2 chỉ được học bán thời gian, con F-2 học toàn thời gian bậc phổ thông còn muốn học đại học toàn thời gian thì phải chuyển sang visa F-1.

Ở Anh, visa Graduate Route cấp 18 tháng với đơn nộp từ ngày 01/01/2027, hai năm nếu nộp trước 31/12/2026, và ba năm với người có bằng tiến sĩ, không cần công ty bảo lãnh. Ở Mỹ, OPT cấp 12 tháng và sinh viên ngành STEM được cộng thêm 24 tháng thành tổng 36 tháng. Mỹ dài hơn về thời gian được ở nhưng có ràng buộc thất nghiệp tối đa 90 ngày trong OPT và thêm 60 ngày trong STEM OPT, tổng 150 ngày cho cả giai đoạn.

Ở Anh bạn chuyển sang visa Skilled Worker, cần công ty được cấp phép bảo lãnh, nghề ở bậc RQF 6 tức đại học trở lên, lương tối thiểu 41.700 bảng một năm hoặc 30.960 bảng theo mức ưu đãi người mới vào nghề, và tiếng Anh B2 từ ngày 08/01/2026. Điểm mạnh là không có bốc thăm, đủ điều kiện là được. Ở Mỹ bạn chuyển sang H-1B, cần công ty bảo lãnh và phải trúng xổ số, trượt thì chờ năm sau. Đây là khác biệt lớn nhất về mức độ chắc chắn giữa hai nước.

Không, nếu bạn chuyển diện từ F-1 sang H-1B khi đang ở trong nước Mỹ và được cơ quan di trú chấp thuận chuyển diện. Khoản phí này áp cho đơn H-1B mới với người đang ở ngoài nước Mỹ, theo tuyên bố ngày 19/09/2025. Về trạng thái pháp lý, một toà liên bang tại bang Massachusetts đã tuyên huỷ yêu cầu này ngày 08/06/2026, nhưng chính quyền kháng cáo và toà cho hoãn thi hành nên phí vẫn đang được thu. Vì vụ việc đang được toà phúc thẩm xem xét, hãy kiểm tra lại trạng thái tại thời điểm bạn nộp hồ sơ.

Anh thu 558 bảng phí visa cộng 776 bảng mỗi năm phí y tế IHS, và khoản y tế này đổi lại quyền dùng hệ thống y tế công. Mỹ thu 185 đô la phí hồ sơ cộng 350 đô la phí SEVIS, tổng 535 đô la, nhưng không bao gồm y tế nên bảo hiểm là khoản riêng, ví dụ 2.628 đô la một năm tại Đại học Iowa. Ngoài ra Mỹ có khoản 250 đô la gọi là phí liêm chính thị thực, đã được luật hoá với hiệu lực danh nghĩa từ 01/10/2025 nhưng tính tới đầu năm 2026 vẫn chưa có hướng dẫn thực thi.

Anh, nếu ưu tiên của bạn là thời gian và tổng chi phí. Chương trình thạc sĩ giảng dạy ở Anh chỉ một năm trong khi Mỹ phổ biến một năm rưỡi tới hai năm, nghĩa là bạn tiết kiệm cả học phí lẫn sinh hoạt phí của một năm và quay lại thị trường lao động sớm hơn từ sáu tới mười hai tháng. Tổng một năm thạc sĩ tại Anh là 1,489 tới 1,904 tỷ đồng. Mỹ hợp lý hơn nếu bạn học ngành STEM và đặt mục tiêu ở lại lâu, vì tổng 36 tháng OPT dài gấp đôi Graduate Route.

Lợi thế lớn nhất là thời gian. Sinh viên tốt nghiệp ngành thuộc danh mục STEM tại Mỹ được cộng thêm 24 tháng vào 12 tháng OPT tiêu chuẩn, thành tổng 36 tháng làm việc sau tốt nghiệp. Trong khi đó Graduate Route của Anh chỉ 18 tháng với đơn nộp từ 01/01/2027, và không phân biệt ngành học ngoại trừ bậc tiến sĩ được ba năm. Ba mươi sáu tháng là khoảng thời gian đáng kể để tìm được một công ty đồng ý bảo lãnh, dù sau đó vẫn phải qua nút thắt xổ số H-1B.

Trước khi chọn giữa hai nước đắt nhất thế giới, hãy cân nhắc hai hướng rẻ hơn nhiều mà vẫn cho tấm bằng phương Tây. Thứ nhất là chương trình 3 cộng 0 tại Malaysia, trong đó một trường đại học Anh cấp bằng còn bạn học toàn bộ tại Kuala Lumpur. Thứ hai là chọn học thạc sĩ thay vì cử nhân ở nước ngoài, vì một năm thạc sĩ tại Anh tốn khoảng 1,5 tỷ đồng trong khi trọn khoá cử nhân ở cả Anh và Mỹ đều vượt 4,5 tỷ đồng.