Nên đi du học Nhật hay Đức? Nhật dễ vào hơn, Đức rẻ hơn và định cư nhanh hơn

Chọn Nhật nếu bạn muốn đi sớm, chấp nhận trả học phí để đổi lấy cửa vào rộng và cộng đồng người Việt đông. Chọn Đức nếu bạn có thể đầu tư một đến hai năm học tiếng và dự bị, muốn gần như không mất học phí ở đại học công, và nhắm tới ở lại lâu dài, vì với người tốt nghiệp tại Đức thì thời gian xin thường trú rút xuống còn hai năm kể từ khi đi làm diện lao động chuyên môn thay vì ba năm.

Xét tổng chi phí nhiều năm thì Đức rẻ hơn vì đại học công gần như miễn học phí, chỉ đóng phí kỳ trung bình khoảng 307,67 euro. Ở Nhật, quốc lập thu 535.800 yên mỗi năm theo mức chuẩn và tư thục thu trung bình 1.477.339 yên cho năm đầu, cộng thêm học phí trường Nhật ngữ trước đó. Bù lại, Đức đòi bạn có sẵn 11.904 euro trong tài khoản phong toả ngay từ đầu.

Không nước nào nhẹ. Để vào đại học Đức bằng tiếng Đức, bạn cần DSH-2 hoặc TestDaF bậc TDN4, tương đương khoảng C1. Để theo được đại học Nhật, thực tế bạn cần JLPT N2 và làm bài môn tiếng Nhật trong kỳ thi EJU. Điểm khác là Đức có nhiều chương trình thạc sĩ dạy hoàn toàn bằng tiếng Anh, còn ở Nhật lựa chọn này hẹp hơn.

Đức đếm theo ngày: 140 ngày làm việc mỗi năm hoặc 280 nửa ngày, không đặt trần giờ mỗi tuần, và việc làm thêm trong trường không tính vào hạn mức. Nhật đếm theo giờ: 28 giờ mỗi tuần, riêng kỳ nghỉ dài được tối đa 8 giờ mỗi ngày và 40 giờ mỗi tuần, và phải xin giấy phép hoạt động ngoài tư cách lưu trú trước khi đi làm.

Đức. Theo mục 18c Luật Cư trú Đức, người đã hoàn thành một khoá đào tạo nghề hoặc một chương trình học tại Đức được rút thời gian xin thường trú xuống còn hai năm kèm 24 tháng đóng bảo hiểm hưu trí, thay vì ba năm và 36 tháng như thông thường. Cần đọc đúng cách tính: hai năm đó tính từ khi bạn giữ giấy phép cư trú diện lao động chuyên môn, tức sau khi ra trường và đi làm, còn thời gian đi học không được cộng vào. Ở Nhật, nguyên tắc chung để xin vĩnh trú vẫn là khoảng mười năm cư trú, trừ diện nhân lực trình độ cao được rút ngắn.

Ở Đức, mục 20 khoản 2 Luật Cư trú cho tới 18 tháng để tìm việc, và quy định này áp dụng cả sau khi học nghề chứ không chỉ sau đại học. Ở Nhật có tư cách lưu trú để tiếp tục tìm việc khoảng một năm; muốn chuyển sang diện làm việc rộng dành cho người tốt nghiệp tại Nhật thì cần JLPT N1 hoặc điểm BJT từ 480 trở lên.

Đức có hệ đào tạo nghề kép Ausbildung, trong đó bạn vừa học vừa nhận lương từ doanh nghiệp và không đóng học phí ở trường nghề công; mức sàn năm 2026 là 724 euro cho năm thứ nhất và tăng dần tới 1.014 euro. Nhật không có hệ tương đương: học trường chuyên môn vẫn phải đóng học phí, còn các chương trình lao động là đi làm chứ không phải đi học lấy bằng.

Theo số liệu ngày 1 tháng 5 năm 2025, Nhật Bản có 43.366 du học sinh Việt Nam trên tổng số 408.069 du học sinh nước ngoài. Ở Đức, trong kỳ mùa đông 2024/25 có khoảng 5.857 sinh viên Việt Nam diện quốc tế, cộng thêm khoảng 1.415 người gốc Việt học phổ thông tại Đức rồi vào đại học. Chênh lệch này ảnh hưởng tới mức độ hỗ trợ cộng đồng và cả mức cạnh tranh việc làm thêm.

Với Đức, bằng THPT Việt Nam thường chưa đủ để vào thẳng, nên bạn phải qua thẩm tra học vấn APS rồi học dự bị Studienkolleg và thi Feststellungsprüfung. Với Nhật, đa số học sinh đi qua trường Nhật ngữ một đến hai năm rồi thi EJU và kỳ thi riêng của trường. Cả hai nước đều mất khoảng một đến hai năm chuẩn bị, nhưng bước đệm ở Đức không tốn học phí còn ở Nhật thì có.

Khoản đó xấp xỉ mức tài khoản phong toả 11.904 euro mà Đức yêu cầu, nghĩa là bạn đủ để khởi động nhánh Đức và sau đó gần như không phải đóng học phí đại học công. Nếu chọn Nhật, số tiền tương tự sẽ đi vào học phí trường Nhật ngữ và năm đầu đại học, tức là tiền ra khỏi túi. Tuy nhiên với Đức bạn cần thêm thời gian học tiếng tới trình độ theo yêu cầu, nên hãy tính cả chi phí cơ hội của một đến hai năm đó.