Bảng chữ cái tiếng Đài Loan: thứ bạn cần là chú âm 37 ký hiệu

Tiếng Trung không có bảng chữ cái. Thứ gần nhất với ý câu hỏi là chú âm phù hiệu: sổ tay của Bộ Giáo dục Đài Loan liệt kê 21 thanh phù và 16 vận phù, cộng lại là 37 ký hiệu dùng cho tiếng Quan thoại. Bảng tổng còn có thêm ba ký hiệu ghi rõ là Quốc âm không dùng, nên nếu đếm cả thì ra 40.

Là hệ ký âm dùng để ghi cách đọc chữ Hán, do Đài Loan dùng trong trường học. Nó ra đời năm 1913 và được công bố năm 1918, thiết kế theo nguyên tắc một âm một ký hiệu, lấy từ chữ Hán cổ giản lược thành ký hiệu riêng.

Cả hai đều đúng, khác ở phạm vi đếm. 37 là số ký hiệu dùng để ghi tiếng Quan thoại, gồm 21 thanh phù và 16 vận phù. Bảng tổng trong sổ tay còn có ba thanh phù mà chính sổ tay ghi chú là Quốc âm không dùng, cộng vào thì thành 40. Với người học, con số cần nhớ là 37.

Chú âm dùng ký hiệu riêng, pinyin dùng chữ cái La-tinh. Cả hai đều ghi cùng một bộ âm của tiếng Quan thoại. Lợi thế của chú âm với người Việt là bạn không mang theo thói quen đọc chữ La-tinh của tiếng mẹ đẻ nên ít đọc sai từ đầu; lợi thế của pinyin là nhìn vào gõ được ngay mà không phải học ký hiệu mới.

Nếu bạn định sang sống và học tại Đài Loan thì chú âm tiện hơn, vì từ điển bản địa, sách giáo khoa và bàn phím phổ biến ở đó đều chạy trên chú âm. Nếu chỉ cần đọc biển báo và tra từ nhanh thì pinyin đủ dùng, và Đài Loan cũng đã dùng pinyin để phiên địa danh sang chữ La-tinh từ năm 2009.

Quan thoại có bốn thanh cộng thêm khinh thanh. Trong chú âm, dấu của thanh thứ nhất thường được lược đi không ghi, nên trên trang sách bạn chỉ thấy bốn dấu. Bốn dấu đó đặt ở góc trên bên phải ký hiệu cuối, riêng dấu khinh thanh đặt phía trên khi viết dọc và đằng trước khi viết ngang.

Hệ chuẩn là 214 bộ thủ, định hình trong Khang Hy tự điển năm 1716. Đây vẫn là chuẩn tra cứu của cả từ điển tiếng Trung lẫn từ điển tiếng Nhật cho tới nay.

Hệ 214 bộ dùng chung cho cả hai. Một số bộ có dạng viết rút gọn trong hệ giản thể, nhưng vị trí trong chữ và ý nghĩa thì không đổi, nên học một lần dùng được cho cả hai hệ.

Không bắt buộc để nói, nhưng gần như bắt buộc nếu bạn muốn tự tra từ và đoán nghĩa chữ chưa học. Nắm vài chục bộ hay gặp là đoán được trường nghĩa của rất nhiều chữ mới, nên nên học sớm thay vì đợi trình độ cao.

Bảng chữ thường dùng do Bộ Giáo dục Đài Loan công bố ngày 01/09/1982 gồm 4.808 chữ, kèm một bảng chữ ít thường dùng hơn. Con số này là chuẩn dạy học và tra cứu, không có nghĩa là mọi người đều thuộc hết.

Phần nhận mặt 37 ký hiệu thường mất vài tuần với người học đều đặn. Nhưng nhận mặt ký hiệu khác với phát âm đúng: phần tốn thời gian thật là thanh điệu và các cặp âm dễ lẫn, và phần đó phải luyện bằng tai chứ không học thuộc được.

Được, bàn phím pinyin gõ ra cả chữ phồn thể lẫn giản thể. Chú âm chỉ cần thiết nếu bạn muốn gõ theo cách người Đài Loan gõ hoặc dùng các công cụ tra cứu bản địa sắp xếp theo thứ tự chú âm.