Có nên du học Hà Lan không? Bốn chân dung và bảng so với Phần Lan

Tuỳ bạn thuộc nhóm nào. Nên đi nếu bạn đã có bằng đại học và muốn học thạc sĩ, hoặc mới xong cấp ba và chấp nhận hệ HBO, và quan trọng nhất là ngân sách đủ mà không cần trông vào làm thêm. Chưa nên đi nếu bạn cần làm thêm để trang trải, đang chờ học bổng chính phủ toàn phần, nhất định muốn vào thẳng cử nhân đại học nghiên cứu, hoặc chưa lo được chỗ ở.

Đắt hơn Đức và Phần Lan, rẻ hơn Anh, Mỹ và Thụy Sĩ. Năm đầu tốn khoảng 22.000 đến 39.000 euro tuỳ hệ trường và thành phố, tương đương 670 triệu đến 1,19 tỷ đồng. Chênh lệch tới 1,8 lần chỉ vì hai lựa chọn của chính bạn. Chọn hệ HBO thay vì WO tiết kiệm tới 8.000 euro một năm, nhiều hơn cả học bổng NL Scholarship 5.000 euro. Chọn thành phố tỉnh thay vì Amsterdam tiết kiệm thêm 4.200 đến 4.800 euro một năm.

Khó ở ba chỗ, và không phải ba chỗ người ta thường lo. Thứ nhất là chuẩn văn bằng vào hệ WO, vì bằng trung học phổ thông Việt Nam chỉ được Nuffic xếp ngang HAVO chứ chưa tới VWO. Thứ hai là tìm chỗ ở, vì Hà Lan thiếu khoảng 21.500 phòng sinh viên. Thứ ba là tài chính, vì làm thêm bị chặn trần 16 giờ mỗi tuần. Ngược lại tiếng Anh chỉ cần IELTS 6.0 và thủ tục visa thì trường làm hộ.

Phần Lan thắng rõ ở hai chỗ là làm thêm với 30 giờ mỗi tuần tự do so với 16 giờ có giấy phép TWV, và ở lại sau tốt nghiệp với hai năm so với 12 tháng. Hà Lan thắng ở ba chỗ là danh mục ngành tiếng Anh rộng hơn, trường lo hồ sơ cư trú hộ, và nhiều mốc nộp hồ sơ trong năm thay vì một đợt duy nhất từ 07 đến 21 tháng 1. Cần lưu ý biến số lớn là từ 01/08/2026 Phần Lan buộc phải thu học phí bù đủ chi phí và chưa trường nào công bố giá mới.

Vào thẳng được hệ HBO tức đại học khoa học ứng dụng, nhưng không vào thẳng được hệ WO tức đại học nghiên cứu. Nuffic xếp bằng trung học phổ thông của trường thường tại Việt Nam ngang bằng HAVO và bằng của trường chuyên ở mức cao hơn HAVO nhưng vẫn thấp hơn VWO. Cử nhân WO đòi chuẩn VWO. Muốn vào WO bạn phải học một năm dự bị foundation year, hoặc lấy chứng chỉ propedeuse sau năm nhất HBO, hoặc học khoảng một năm đại học tại Việt Nam rồi nộp lại.

Không đủ. Trần là 16 giờ mỗi tuần hoặc toàn thời gian chỉ trong ba tháng hè, chọn một, và chủ lao động phải xin giấy phép TWV. Lương tối thiểu lại tính theo tuổi nên người 18 tuổi chỉ được 7,50 euro một giờ, đúng một nửa mức của người 21 tuổi. Một sinh viên 18 tuổi làm kín trần kiếm khoảng 516 euro một tháng trước thuế, trừ bảo hiểm bắt buộc còn khoảng 357 đến 368 euro, trong khi chi phí sống là 1.000 đến 1.500 euro mỗi tháng.

Không có học bổng chính phủ toàn phần đại trà, đặc biệt là ở bậc cử nhân. Gói phổ biến nhất là NL Scholarship trị giá 5.000 euro cấp một lần trong năm đầu. Gói lớn nhất là Amsterdam Excellence Scholarship 25.000 euro một năm nhưng chỉ dành cho bậc thạc sĩ. Ba chương trình mà nhiều bài tiếng Việt vẫn quảng cáo đều đã ngừng: Orange Knowledge Programme kết thúc 31/12/2024, StuNed vốn là của Indonesia và đã ngừng, văn phòng Nuffic Neso Việt Nam đóng cửa từ 31/12/2022.

Được nhưng lâu hơn nhiều so với con số năm năm. Cư trú vĩnh viễn cần năm năm liên tục, nhưng thời gian lưu trú với mục đích học tập chỉ được tính một nửa theo Chỉ thị châu Âu 2003/109/EC. Học bốn năm chỉ đổi được hai năm. Nhập tịch còn đòi bạn phải đang giữ giấy phép cư trú vĩnh viễn tại thời điểm nộp, đỗ kỳ thi hoà nhập tối thiểu trình độ A2 tiếng Hà Lan, và từ bỏ quốc tịch hiện tại, tuy có ngoại lệ.

Vẫn còn nhiều nhưng danh mục đang thu hẹp thật. Dự luật Wet internationalisering in balans trình ngày 08/05/2024 vẫn chưa được thông qua tính tới tháng 07/2026. Tuy nhiên các trường đã tự siết trước khi luật ra đời, giảm khoảng 2.000 sinh viên cử nhân quốc tế so với đỉnh năm học 2022 đến 2023, phần lớn chương trình cử nhân Tâm lý học chuyển sang tiếng Hà Lan, và 11 chương trình cử nhân đặt giới hạn chỉ tiêu mới cho năm 2026.

Rất khó, và đây là rủi ro lớn hơn cả khoản chi. Báo cáo giám sát nhà ở sinh viên toàn quốc năm 2025 cho thấy Hà Lan thiếu khoảng 21.500 phòng, dự báo tăng lên 26.000 đến 63.200 phòng vào năm học 2032 đến 2033. Trang chính thức Study in NL do Nuffic vận hành nói thẳng rằng không đủ chỗ ở cho tất cả mọi người, và lời khuyên chính thức là thu xếp phòng trước khi bay chứ không phải sang rồi tìm.

Đang giảm nhẹ. Năm học 2025 đến 2026, tổng sinh viên quốc tế hệ cấp bằng là 129.764 người, giảm 133 người tương đương 0,1 phần trăm. Đây là lần đầu tiên con số này giảm sau khoảng hai thập kỷ tăng liên tục. Tân sinh viên quốc tế nhập học là 48.139. Năm nước gửi nhiều nhất là Đức, Ý, Romania, Tây Ban Nha và Ba Lan. Việt Nam không nằm trong nhóm top 10 nên Nuffic không công bố số liệu riêng.

Rất tốt, đây là chân dung Hà Lan hợp nhất. Nuffic xếp bằng tốt nghiệp đại học Việt Nam ngang cử nhân HBO hoặc cử nhân WO tuỳ nội dung chương trình nên bạn nộp thẳng thạc sĩ được, không phải đi vòng như bậc cử nhân. Khoá thạc sĩ một năm tốn khoảng 36.000 đến 43.300 euro gồm cả sinh hoạt. Nếu trúng học bổng Amsterdam Excellence Scholarship 25.000 euro thì phần còn phải lo giảm xuống khoảng 11.000 đến 17.800 euro.