Người Việt ở Đài Loan: 355.203 người, và vì sao con số bạn hay đọc thấy lại nhỏ hơn

Trang chủ › Đài Loan › Người Việt ở Đài Loan

Có bao nhiêu người Việt ở Đài Loan — và vì sao có hai con số

Sở Di trú Đài Loan công bố hai bộ bảng song song trong cùng một tệp. Bộ thứ nhất mang tiêu đề 「含在臺、離臺」 — gồm cả người đang ở Đài Loan lẫn người đang ở ngoài. Bộ thứ hai 「在臺」 chỉ đếm người có mặt. Một người về Việt Nam thăm nhà ba tuần vẫn giữ thẻ cư trú hợp lệ, nên có tên ở bảng một mà không có tên ở bảng hai.

Thực tế thì khoảng 8,4% số người giữ thẻ hiện không có mặt tại Đài Loan ở thời điểm chốt số. Đây là con số bình thường với một cộng đồng có nhiều người về nước theo kỳ nghỉ và theo mùa.

Vậy nên khi bạn thấy hai bài báo ghi hai con số khác nhau về người Việt ở Đài Loan, đừng vội kết luận một bên sai. Câu hỏi đúng là: bảng nào?

Người Việt đứng thứ mấy? Thứ hai, không phải thứ nhất

Đây là chỗ hay bị nói nhầm. Người Việt là cộng đồng nước ngoài lớn thứ hai ở Đài Loan, và khoảng cách với Indonesia không nhỏ — gần bằng toàn bộ dân số người Việt ở Chương Hoá.

Nhưng có một chỗ người Việt đứng đầu thật: nhóm vợ/chồng nước ngoài. Trong 83.188 người có thẻ cư trú diện hôn nhân, người Việt chiếm 30.007, tức 36,1% — nhiều nhất. Chúng tôi nói kỹ ở mục dưới.

Tệp gốc liệt kê 184 quốc tịch. Chúng tôi cộng toàn bộ 184 dòng và ra đúng con số 1.183.361 mà cơ quan thống kê ghi ở dòng 合計 — đây là phép kiểm chéo để chắc rằng chúng tôi đọc đúng cột.

Ở đâu đông nhất: Đào Viên, và Đài Bắc chỉ đứng thứ bảy

Bảng phân bố này nói một điều mà bản đồ du lịch không nói: người Việt ở Đài Loan tập trung ở vành đai công nghiệp phía tây, không ở thủ đô. Đào Viên là nơi có sân bay quốc tế và mật độ nhà máy cao nhất nước; Đài Trung và Chương Hoá nằm trên cùng trục ấy.

Đài Bắc là nơi tập trung dịch vụ, tài chính và trường đại học — chi phí cao, nhà máy ít. Vì vậy nó đứng thứ bảy dù là đô thị nổi tiếng nhất. Đây cũng là lý do một du học sinh ở Đài Bắc có thể sống nhiều tháng mà ít gặp người Việt hơn hẳn một người ở Đào Viên.

Ở đầu bên kia của bảng: Liên Giang 連江縣 (quần đảo Mã Tổ) chỉ có 88 người Việt, Bành Hồ 137, Kim Môn 225. Ba quần đảo ngoài khơi gộp lại chưa tới 450 người — bằng khoảng một phần trăm tư của riêng Đào Viên.

⚠️ Một điểm kiểm chứng: chúng tôi cộng 22 dòng đơn vị hành chính và ra đúng 355.203, khớp với dòng tổng của cơ quan thống kê. Bảng dưới là toàn bộ 22 đơn vị, không cắt bớt.

Nam hay nữ: cùng một nước, hai kiểu cộng đồng khác hẳn nhau

Con số giới tính không phải chi tiết vụn. Nó cho biết cộng đồng ở mỗi nơi hình thành theo con đường nào. Nơi nào nam áp đảo thì cộng đồng ở đó phần lớn đến bằng con đường lao động công nghiệp. Nơi nào nữ áp đảo thì cộng đồng hình thành nhiều hơn từ hôn nhân, chăm sóc và dịch vụ.

Bốn nơi có nữ nhiều hơn nam là Đài Bắc, Cơ Long, Tân Trúc (thành phố), Bành Hồ — và Tân Đài Bắc gần như cân bằng tuyệt đối (28.484 nam / 28.642 nữ). Ở đầu bên kia, Chương Hoá có tỷ lệ nam cao nhất: 21.271 nam trên 9.131 nữ, tức 233 nam trên 100 nữ.

Điều này có ý nghĩa rất thực tế nếu bạn sắp sang: “cộng đồng người Việt ở Đài Loan” không phải một khối đồng nhất. Hội nhóm, chợ, quán ăn và cả nhà thờ ở Đào Viên khác hẳn ở Đài Bắc, vì người đứng sau chúng khác nhau.

Thẻ cư trú không phải thẻ thường trú: chỉ 1,57% có APRC

Thẻ cư trú (ARC) là giấy phép có thời hạn, phải gia hạn và gắn với một lý do cụ thể: đi học, đi làm, hoặc hôn nhân. Lý do mất thì thẻ mất. Thẻ thường trú (APRC) là thứ khác hẳn — nó không còn gắn với lý do nào, và đó là điểm rẽ thật sự giữa “đang ở Đài Loan” và “định cư ở Đài Loan”.

Con số 1,57% nói rằng tuyệt đại đa số người Việt ở Đài Loan vẫn đang ở trạng thái có thời hạn. Đây không phải chuyện riêng của người Việt — điều kiện lấy APRC đòi hỏi cư trú liên tục nhiều năm với số ngày tối thiểu mỗi năm, nên bất kỳ cộng đồng nào có nhiều người sang theo hợp đồng ngắn hạn cũng sẽ có tỷ lệ thấp.

Tỷ lệ nữ cao trong nhóm APRC khớp với bảng vợ/chồng ở mục sau: con đường hôn nhân là đường dẫn tới thường trú phổ biến hơn cả, và nhóm đó phần lớn là nữ.

Vợ/chồng người Việt: 30.007 người, và người Việt đứng đầu bảng này

Nếu chỉ đếm người đang có mặt ở Đài Loan, con số vợ/chồng người Việt là 23.826 (3.830 nam / 19.996 nữ) — lại đúng cái mô-típ hai bảng ở mục đầu bài.

Diện hôn nhân đáng chú ý vì nó là con đường duy nhất trong bảng này có quyền lao động không cần giấy phép. Người nước ngoài kết hôn với công dân Đài Loan có hộ tịch và đã được cấp phép cư trú thì chủ sử dụng lao động không phải xin giấy phép lao động cho họ. Du học sinh thì ngược lại: phải xin phép, và có trần giờ.

Đó là khác biệt về địa vị pháp lý, không phải khác biệt về con người. Chúng tôi nêu ra vì nó giải thích vì sao nhóm này lại chiếm tỷ trọng lớn bất thường trong số ít ỏi người có thẻ thường trú.

Những gì bài này cố ý không nói

Có một giới hạn nữa cần nói thẳng: bảng này đếm giấy tờ, không đếm con người. Người Việt đã nhập quốc tịch Đài Loan không còn xuất hiện ở đây, vì họ không còn là “外僑”. Nghĩa là số người gốc Việt thực tế sống ở Đài Loan cao hơn 355.203 — chỉ là không ai đếm được con số ấy một cách chính thức.

Chúng tôi để nguyên giới hạn đó thay vì cộng thêm một ước lượng, vì một con số ước lượng đặt cạnh các con số có nguồn sẽ làm cả bảng mất giá trị.

Câu hỏi thường gặp về người Việt ở Đài Loan