Du học Pháp nên học ngành gì? Câu hỏi đúng không phải “ngành nào” mà là “hệ trường nào”

Câu hỏi quan trọng hơn là học ở nhánh trường nào, vì ở Pháp học phí đi theo loại cơ sở chứ không theo ngành. Theo Campus France, sinh viên quốc tế trong đại học công tập trung ở khoa học cơ bản 33%, khoa học xã hội nhân văn văn học và ngôn ngữ 30%, khoa học kinh tế 17%, y tế 10%. Nếu bạn không có tiếng Pháp thì nhóm khoa học cơ bản và công nghệ thông tin ở bậc thạc sĩ là nhóm có nhiều chương trình tiếng Anh nhất.

Ở đại học công thì không. Học phí do nghị định của nhà nước ấn định theo bậc học chứ không theo ngành: năm 2026-2027 là 178 € cho cử nhân, 255 € cho thạc sĩ ở mức quốc gia, hoặc 2.902 € và 3.950 € ở mức phân biệt dành cho sinh viên ngoài Liên minh châu Âu. Khác biệt về tiền chỉ phát sinh khi bạn chuyển sang nhánh grande école hoặc trường chuyên ngành.

Theo số liệu Campus France cho năm học 2023-2024 với 430.466 sinh viên nước ngoài: université chiếm 63%, trường kinh doanh 15%, trường kỹ sư 8%. Thị phần của đại học công đang xói dần trong khi trường kinh doanh tăng lên. Trong các đại học công, sinh viên quốc tế chia theo bậc là 52% cử nhân, 40% thạc sĩ và 8% tiến sĩ.

Nhóm khoa học cơ bản, công nghệ thông tin, kỹ thuật và quản trị kinh doanh có nhiều chương trình tiếng Anh nhất, và gần như toàn bộ nằm ở bậc thạc sĩ. Catalogue Taught in English của Campus France có hơn 1.600 chương trình, trong đó hơn 1.300 ở bậc thạc sĩ và chỉ hơn 115 ở bậc cử nhân. Các ngành nhân văn, luật và sư phạm gần như không có cửa tiếng Anh.

Ba nhóm. Y, dược, nha và hộ sinh vào qua DAP kết hợp thủ tục Campus France với hạn 15/12, sau đó cạnh tranh ngang hàng với sinh viên Pháp bằng tiếng Pháp. Kiến trúc cũng có thủ tục DAP riêng với cùng hạn 15/12. Thời trang, nghệ thuật và thiết kế tuyển bằng portfolio và phỏng vấn, với mức giá nằm hoàn toàn ngoài bảng giá đại học công.

Tuỳ nhánh trường, và đây là ngành có chênh lệch lớn nhất. Ở đại học công bậc thạc sĩ: 255 € mỗi năm nếu được miễn phần chênh, hoặc 3.950 € nếu không. Ở một grande école top, học phí cả chương trình Grande École là 62.400 đến 75.300 €, tương đương khoảng 24.000 € mỗi năm — tức gấp khoảng 94 lần mức thấp nhất ở đại học công.

Bậc tiến sĩ: 397 € mỗi năm cho mọi quốc tịch, vì bậc này không áp dụng mức phân biệt. Đây là bậc học có tỷ lệ giá trị trên chi phí tốt nhất trong hệ thống Pháp với người nước ngoài, và cũng là bậc mà học bổng Eiffel trả cao nhất với 1.800 € mỗi tháng. Ngược lại, bậc thạc sĩ ở mức phân biệt là 3.950 € mỗi năm.

Cần cân nhắc kỹ hai điểm. Thứ nhất, luật ở Pháp dạy bằng tiếng Pháp và gần như không có cửa tiếng Anh, nên đòi trình độ ngôn ngữ rất cao. Thứ hai, nội dung gắn chặt với hệ thống pháp luật Pháp, nên giá trị ứng dụng khi về Việt Nam khác với các ngành kỹ thuật hay quản trị. Nếu mục tiêu là làm việc trong môi trường quốc tế thì các ngành luật kinh doanh quốc tế hoặc luật so sánh ở bậc thạc sĩ là hướng khả thi hơn.

Đây là nhóm dễ tiếp cận nhất với người không có tiếng Pháp: nằm trong khối khoa học cơ bản chiếm 33% sinh viên quốc tế trong đại học công, và có nhiều chương trình thạc sĩ dạy bằng tiếng Anh. Có thể học ở đại học công với mức 3.950 € mỗi năm ở mức phân biệt, hoặc ở trường kỹ sư. Trường kỹ sư công có biểu phí riêng: 2.620 € mức quốc gia và 3.950 € mức phân biệt cho cycle ingénieur.

Ở Pháp nên chọn theo thứ tự: bậc học, rồi nhánh trường, rồi ngành, rồi trường cụ thể. Lý do là bậc học quyết định các quyền lợi lớn nhất như thẻ tìm việc 12 tháng và học bổng chính phủ; nhánh trường quyết định ngân sách với biên độ tới mười lần; còn tên ngành thì gần như không ảnh hưởng tới học phí ở khu vực công.

Khoảng 10% sinh viên nước ngoài trong các đại học công Pháp, thấp hơn nhiều so với mức độ ngành này được nhắc tới trong các bài tư vấn. Lý do nằm ở cơ chế tuyển sinh: vào qua DAP với hạn 15/12, và sau khi vào PASS hoặc LAS thì không có hạn ngạch riêng cho sinh viên nước ngoài, phải cạnh tranh trực tiếp bằng tiếng Pháp với tỷ lệ lên năm hai bình quân khoảng 17%.

Năm câu. Ngành này tồn tại ở nhánh trường nào và giá mỗi nhánh là bao nhiêu. Có chương trình tiếng Anh ở đúng bậc tôi định học không. Đường nộp hồ sơ là DAP hạn 15/12 hay Études en France hạn 01/02. Bằng cuối khoá là bằng quốc gia hay bằng riêng của trường. Và nếu học đại học công thì trường còn hạn ngạch miễn học phí phân biệt không, tiêu chí xét là gì — nên xin xác nhận bằng văn bản.