Bảng chữ cái tiếng Trung và pinyin: đính chính rồi mới học

Câu hỏi này không có đáp án vì tiếng Trung không có bảng chữ cái. Tiếng Trung viết bằng chữ Hán, mỗi chữ là một khối chứ không ghép từ chữ cái. Thứ bạn đang tìm nhiều khả năng là pinyin, hệ ghi âm bằng chữ La-tinh dùng để đọc chữ Hán.

Pinyin là hệ ghi âm tiếng phổ thông Trung Quốc bằng chữ La-tinh, được thông qua ngày 11/02/1958. Luật hiện hành gọi nó là công cụ phiên âm và chú âm, đồng thời là chuẩn thống nhất để La-tinh hóa tên người, tên đất và tài liệu tiếng Trung.

Đọc thông pinyin thường mất vài tuần. Nhưng phát âm chuẩn là việc lâu dài, và phần khó không nằm ở việc nhớ ký hiệu mà ở việc tai nghe ra khác biệt giữa các nhóm âm gần nhau.

Về lý thuyết thì có, nếu bạn học phát âm hoàn toàn bằng cách nghe và bắt chước. Về thực tế thì rất bất tiện: bạn không tra được từ điển theo âm, không gõ được chữ Hán trên bàn phím, và không đọc được ghi chú phiên âm trong giáo trình. Ngay giáo dục tiểu học Trung Quốc cũng bắt buộc dạy pinyin.

Con số phụ thuộc cách đếm, nên các nguồn không thống nhất: có nơi tính y và w là thanh mẫu, có nơi không; có nơi gộp vận mẫu kép, có nơi tách. Thay vì chốt một con số, hãy học theo nhóm âm dễ lẫn — với người Việt là zh/ch/sh/r, j/q/x, z/c/s và âm ü.

Bốn thanh có ký hiệu riêng, cộng thêm thanh nhẹ không mang cao độ riêng. Đổi thanh là đổi nghĩa, nên thanh điệu là một phần của từ chứ không phải cách nhấn giọng.

Có, ở chỗ tiếng Việt cũng là ngôn ngữ có thanh điệu nên bạn không phải làm quen với khái niệm “đổi cao độ là đổi nghĩa”. Phần phải tập là tập hợp thanh khác và nhóm âm quặt lưỡi zh, ch, sh, r vốn không có trong tiếng Việt phổ thông.

Cả hai đều là công cụ ghi âm cho cùng một ngôn ngữ nói. Pinyin viết bằng chữ cái La-tinh và dùng ở Trung Quốc đại lục; chú âm phù hiệu dùng bộ ký hiệu riêng và dùng ở Đài Loan. Học vì Đài Loan thì nên biết chú âm, vì nó có trong sách thiếu nhi, từ điển và bàn phím.

Tùy mục đích. Bảng chữ Hán quy phạm thông dụng của Trung Quốc có 8.105 chữ, trong đó 3.500 chữ cấp một đủ cho nhu cầu phổ cập. Thang HSK yêu cầu đọc hiểu 3.088 chữ khi đi hết chín cấp, nhưng chỉ yêu cầu viết tay 1.200 chữ.

Không. Bộ thủ là thành phần cấu tạo chữ Hán và là cách sắp xếp từ điển; hệ Khang Hy có 214 bộ. Bộ thủ không đứng riêng thành từ và không ghép lại theo âm như chữ cái.

Có một mốc khách quan: đề thi HSK cấp 1 và cấp 2 có in pinyin, từ cấp 3 thì bỏ. Tương ứng với khoảng 500 từ cộng dồn. Cách tránh mắc kẹt là ngay từ tuần đầu đã nhìn mặt chữ Hán của mỗi từ mới, kể cả khi chưa viết được.

Cách phổ biến nhất là gõ pinyin rồi chọn chữ trong danh sách gợi ý — đúng vai trò mà luật mô tả là dùng pinyin ở nơi chữ Hán bất tiện. Người Đài Loan còn có layout chú âm riêng. Hệ quả cần biết: gõ máy giỏi không đồng nghĩa với viết tay được, và đề thi phân biệt hai kỹ năng đó.